Mẹo vặt tâm lýTâm lý học

CÁCH CHỮA CHỨNG NÃO KHỈ

Cảnh báo trước là bài này sẽ tiết lộ sự nguy hiểm tự nhiên của tâm trí chúng ta, và hướng dẫn bạn cách vượt qua chúng! Cụ thể là cách kiểm soát chứng não khỉ (monkey mind).

Não bộ con người, theo Troy Andre, được chia làm ba phần chính : thân não (brainstem) là phần não nguyên thuỷ nhất điều khiển kĩ năng và bản năng sinh tồn của chúng ta. Nó còn được gọi là crocodile brain/reptilian brain. Sau đó, chúng ta có hệ thống limbic cũng là trung tâm của cảm xúc và nối kết xã hội, và là nơi bắt đầu chứng não khỉ. Trên vùng não này, chúng ta có vùng não neocortex, hay là “phần não người”, chịu trách nhiệm cho lý trí, tư duy trừu tượng.

Chức năng hoạt động cao cấp hơn của các vùng này là kết quả của quá trình tiến hoá và mục đích của não khỉ là điều khiển các cảm xúc cơ bản nhất của chúng ta như sợ hãi, nao núng và hướng các hành vi của chúng ta đến những thứ khơi dậy cảm xúc hơn. Trong Phật Giáo thì chứng não khỉ được xem như các hành vi tinh thần “lo lắng, bồn chồn, mât tập trung bối rối, thiếu quyết đoán, và không thể kiểm soát”.

Bạn đã ở trong một tình huống mà bạn đang cố gắng tập trung vào một số thứ và sau đó BÙM ! bạn bị mất tập trung và bắt đầu giải ô chữ hoặc lướt Facebook. Não khỉ là thủ phạm tạo ra những sao nhãng này qua những suy nghĩ nao núng sự chần chừ hoặc tìm kiếm sự công nhận (validation) từ xã hội. Lý do là con khỉ trong đầu bạn đang thấy chán và muốn sự thoả mãn tức thì (immediate gratification). Ham muốn nhận được sự công nhận từ người khác và tạo ra các cấp bậc xã hội là một trong các chức năng của não khỉ. Nó muốn có thứ gì đó vui vẻ tức thì không thì nó sẽ quậy và tưng tưng.

Não khỉ nói thẳng ra là giống hệt một con tinh tinh đang đánh trống trong đầu bạn, nó sẽ tạo ra sự sao nhãng và và mang đến những thứ vô bổ làm cản trở hành động của chúng ta. Tuy nhiên không có nghĩa là nó có thể cản chúng ta hành động. Người duy nhất có thể làm việc đó là chính bạn, chứ không phải não khỉ, giấc mơ về con cá sấu hay bất cứ hoàn cảnh nào khác. Vùng não limbic và amygdala là trung tâm điều khiển cảm xúc, tạo ra cái rạp xiếc. Bất cứ khi nào chúng ta nhận được sự kích thích thì vùng amygdala sẽ gửi các tín hiệu tương ứng đến phần não còn lại. Nếu ở trong một tình huống không thoải mái như diễn thuyết trước đám đông hay bị kẹt xe, ta thấy sợ hãi và nao núng bởi vì chúng ta xem chúng là nguy hiểm. Sự tức giận chỉ là một trong số phản ứng với các sự kiện bên ngoài, nghĩa là não khỉ chịu trách nhiệm, chứ không phải ý thức của bạn.

Phần não trước trán (prefrontal cortex) là nơi điều khiển các hoạt động cao cấp hơn và nó có khả năng chép đè (overwrite) các “lệnh” khác. Các nghiên cứu chi ra rằng, prefrontal cortex có vai trò quan trọng trong việc điều khiển các hành vi tuỳ hứng. Bất cứ khi nào vùng amygdala gửi đi các tín hiệu điều khiển $%#$%#$ #$$# khiến bạn xoắt tít lên, thì vùng neocortex sẽ đứng ra làm dịu tình hình. “suỵt ! bình tĩnh lại nào, có.. cái méo gì phải xoắn ? Mầy tuyệt, tao cũng tuyệt ! chúng ta có thể giải quyết vấn đề !”

Để điều khiển não khỉ, bạn cần quyền trợ giúp của phần não người. Nguyên nhân lý trí của bạn bị “bắt cóc’ là bởi vì bạn thiếu sự điều khiển, phần “tôi” hay phần vỏ não không đủ mạnh. Nói một cách đơn giản, bạn cần thêm nghị lực (will power). Neuroplasticity (khả biến thần kinh) là khả năng của não có thể tái cấu trúc mỗi kết nối neuron thần kinh. Mỗi khi bạn thực hiện một hành vi hay học điều mới lạ, bạn đang thay đổi cấu trúc của bộ não và tạo ra những khuôn mẫu (patterns) mới của suy nghĩ và ứng xử. Bạn làm càng nhiều thì nó sẽ càng trở nên tự động. Nếu bạn cảm thấy sợ hãi hoặc dễ dàng sao nhãng, thì bạn đang làm mạnh thêm các nối kết này và tạo ra một cái vòng lẩn quẩn lặp đi lặp lại hành vi đó.

Các neuron được bắn ra chung với nhau thì nối kết với nhau. Đó là nền tảng cơ bản của cơn nghiện. Trong một nghiên cứu năm 1954, Olds và Milner tìm ra rằng nếu cấy bộ kích điện vào phần não tạo ra khoái cảm của chuột thì con chuột liên tục nhấn công tắc để được sướng và chúng làm liên tục đến nỗi quên ăn quên uống và cuối cùng chết vì kiệt sức ! thật là điên rồ! Sự thật là bạn có thể lặp đi lặp lại thói quen xấu và các suy nghĩ nghiện ngập đến lúc chết ! Nói cách khác, để thay đổi thì đầu tiên bạn phải xé nát các khuôn mẫu cũ rồi xây lại với những cái mới thông qua củng cố tích cực. Cuối cùng, bạn biến các hành động tốt thành thói quen bằng cách lặp đi lặp lại.

Nói đơn giản, bạn cần thêm nghị lực, nhưng não khỉ vẫn còn đó thì làm sao để tránh việc bị nó cướp quyền điểu khiển ? Chìa khoá ở đây là phát triển meta-awareness và tự chủ. Bạn phải vượt lên trên cả não khỉ và cả vùng não bò sát Reptilian. Phải nhận ra bạn không phải là tâm trí của bạn, đặc biệt, không phải là não khỉ đang trong đầu bạn. Nó chỉ là một công cụ trong đầu bạn mà thôi. Nó không phải bất cứ phần nào trong con người thật của bạn. Bản năng nguyên thuỷ của não bộ là sự tĩnh lặng.

Chúng ta trải nghiệm những suy nghĩ và cảm xúc bởi vì quy luật “nguyên nhân và hậu quả” và luôn chộp lấy những sự kích thích từ bên ngoài. Thông báo của app Facebook là nguyên nhân và hậu quả là bạn mất tập trung. Niềm tin giới hạn của bạn là nguyên nhân và sự nao núng là kết quả. Thiếu tự kiểm soát là nguyên nhân và thói quen xấu là kết quả. Thiếu sự tự tin là nguyên nhân và giận dữ với người khác là kết quả. Sự tự chủ (self-mastery) là nền móng xây dựng của meta-awareness và các levels của ý thức. Để thuần hoá não khỉ, chúng ta cần:

1. Thiền

Có lẽ thứ quan trọng nhất là bạn ý thức điều hoà hệ thần kinh và trải nghiệm sự tĩnh lặng của tâm trí. Làm được điều này, suy nghĩ và cảm xúc sẽ lộ diện và chúng không có nền tảng logic nào hết.

2. Tập viết nhật ký (journal)

Một cách khác của meta-practices. Khi bạn viết ra các trải nghiệm cũng là lúc bạn phóng chiếu chúng ra khỏi tâm trí. Bằng cách này, có thể nhìn chúng một cách khách quan hơn và có thể đánh giá hành vi của bạn.

3. Tập thở

Trước khi bạn phản ứng với bất cứ tình huống nào, hãy tạo một không gian giữa bạn và sự kiện. Sau đó hít thở đậm sâu, nghĩ về nó đôi chút và sau đó quyết định xem hành động như nào cho đúng đắn. Hãy “chủ động” chứ đừng “phản ứng”!

4. Thay đổi thói quen, tái cấu trúc neuro-pathways

Bạn không phải là các thói quen, bạn làm một số thứ bởi vì bạn đã lập trình não để làm như vậy. Bản thân bạn không hề muốn say sưa, nghiện ngập hoặc thiếu động lực. Cần thiết, bạn phải dừng làm cái thứ đang điều khiển bạn lại. Dễ hiểu là bạn bị kẹt trong cái vòng lẩn quẩn của thói quen. Chìa khoá để tách bạn ra khỏi các sự kích thích để cai nghiện và kiêng cữ chúng. Sau đó, bạn có thể giải phóng mình khỏi cơn nghiện và sống ngon lành hơn. Cuối cùng, bạn phải phân biệt được những thứ bạn có thể và không thể điều khiển. Bạn không thể điều khiển não khỉ, nó sẽ hứng lên khi bạn nhận được thông báo từ Facebook. Những gì bạn có thể làm là chuyển điện thoại sang chế độ máy bay mỗi khi bạn cần tập trung. Hãy trở thành ông chủ, thành con thú săn mồi siêu đỉnh trong lúc đó !

5. Cẩn thận với những gì bạn tiếp xúc

Những người xung quanh bạn quyển sách bạn đọc, các kênh media bạn theo dõi… những suy nghĩ bạn cho phép chui vào đầu và viễn cảnh về tương lai. Bạn có biết là một người bình thường bỏ ra 5 giờ mỗi ngày để xem TV dm, hẳn 5h để xem những thứ vô bổ ! Rõ ràng là họ cho phép tâm trí họ BỊ ĐIỀU KHIỂN bởi truyền thông. Bạn phải quyết định cho việc tự mình chủ động điều khiển hoặc bị điều khiển. Nếu bạn vẫn còn xem TV thì… tôi cũng chẳng biết nói gì hơn nữa !

Xem thêm bài

SUY NGHĨ LINH TINH VÀ TẠP NIỆM : LÀM SAO ĐỂ HẠN CHẾ CHÚNG ?

CẨN THẬN TRONG TỪNG SUY NGHĨ

 

Related Articles

Subscribe
Notify of
guest
0 Comments
Inline Feedbacks
View all comments
Back to top button
Close