Tâm lý họcTâm lý học FreudXã hội

TÂM LÝ BẦY ĐÀN VÀ THAO TÚNG ĐÁM ĐÔNG

 

“Sự thao túng trí khôn và ý thức của các thói quen và ý kiến có tổ chức của quần chúng là một yếu tố quan trọng trong xã hội dân chủ. Những kẻ thao túng cơ chế ẩn tàng này của xã hội tạo thành một chính phủ vô hình, đó là quyền lực cai trị thực sự của đất nước. Chúng ta bị chi phối, tâm trí của chúng ta bị khuôn đúc, thị hiếu của chúng ta bị nhào nặn, ý tưởng của chúng ta được đề xuất, phần lớn bởi những người mà chúng ta chưa bao giờ nghe nói tới… về hầu hết mọi hành vi trong cuộc sống hàng ngày, cho dù trong lĩnh vực chính trị hay kinh doanh, trong ứng xử xã hội hay tư duy đạo đức, chúng ta bị chi phối bởi một nhóm nhỏ…những người hiểu được các quá trình tinh thần và mô hình xã hội của quần chúng. Bọn họ giật dây điều khiển tâm trí công chúng, khai thác các lực lượng xã hội cũ và tạo ra những cách thức mới để trói buộc và hướng dẫn thế giới”. (Propaganda, Edward Bernays)

Đoạn văn này được viết bởi Edward Bernays, cháu trai của Sigmund Freud và là một bộ óc tiên phong đằng sau ngành quảng cáo, tuyên truyền hiện đại và lĩnh vực quan hệ công chúng. Ảnh hưởng của Bernays là rất lớn. Dựa vào sự hiểu biết sâu sắc của chú mình, ông đã phát triển các kỹ thuật thao túng rất thành công, mà ngày nay không chỉ được sử dụng bởi các công ty để bán các sản phẩm tiêu dùng, mà còn bởi chính quyền, theo lời của Bernays, “kiểm soát và điều khiển quần chúng”

Trong bài này, chúng ta sẽ khám phá một số ý tưởng hấp dẫn nhất của Bernays, chú ý đặc biệt đến những hiểu biết của về cách tâm lý nhóm có thể được sử dụng để kiểm soát và thao túng quần chúng.

Trong tác phẩm kinh điển “Group Psychology and The Analysis of the Ego” , Sigmund Freud đã mô tả tâm lý học của một nhóm:

“quan tâm đến cá nhân như thành viên của một chủng tộc, của một quốc gia, một đẳng cấp, một nghề nghiệp, của một tổ chức, hoặc như một phần cấu thành của một đám đông những người đã được tổ chức thành một nhóm tại một thời điểm cụ thể cho một số mục đích nhất định.” – (Sigmund Freud)

Nói cách khác, tâm lý học của nhóm cố gắng hiểu cách hành vi, suy nghĩ và cảm xúc của một cá nhân thay đổi khi trở thành một phần của một nhóm.

Xu hướng mà con người thành lập các nhóm đã có từ lịch sử tiến hóa sơ khai, do những lợi ích sinh tồn mà nó mang lại. Con người cổ đại tập họp thành các bộ lạc để tăng khả năng sống sót và sinh sản trong môi trường khắc nghiệt. Tuy nhiên, với sự trợ giúp của các công nghệ hiện đại, con người ngày nay đã biến đổi môi trường theo cách làm cho giá trị sống còn của bộ lạc trở nên lỗi thời.

Nhưng sự lôi kéo cổ xưa và bản năng hình thành hội nhóm vẫn còn xuất hiện. Nhiều người ngày nay xác định bản thân và rập khuôn chính họ lẫn những người khác dựa trên các thứ như chủng tộc, giai cấp, giới tính, quốc tịch, tôn giáo, hoặc đảng chính trị hoặc ý thức hệ mà người đó tuân thủ.

Tâm lý bầy đàn hỗn loạn
Tâm lý bầy đàn hỗn loạn

Xu hướng này góp phần vào sự nhận dạng nhóm, theo Bernays, một chức năng của sự-lên-mặt-ta-đây mở rộng xuất phát từ việc một người xác định bản thân với một hội nhóm mạnh mẽ tiềm năng. Cũng giống như “bầy chó sói mạnh gấp nhiều lần sức mạnh tổng hợp từ các con sói đơn lẻ trong đàn” – (Edward Bernays), do đó, cá nhân cũng cảm nhận được sức mạnh tiềm tàng của nhóm và có cảm giác về quyền lực khi đánh đồng bản thân với nhóm.

Bắt đầu từ cuối thế kỷ 19, một số nhà tư tưởng, nổi bật nhất là Freud và Gustave Le Bon, đã cố gắng tìm hiểu lý do tại sao mọi người tham gia nhận dạng bản thân theo nhóm và điều này ảnh hưởng đến tâm trí và hành vi của một người ra sao. Như Bernays đã lưu ý, giá trị của nghiên cứu này đã thu hút sự chú ý của những người cầm quyền, muốn mở rộng sự kiểm soát của họ đối với xã hội. Họ nhìn thấy tiềm năng của lý thuyết về tâm lý nhóm và biến chúng thành những phương pháp thực tế để thao túng quần chúng mà không bị phát hiện – dựa trên cơ sở nghiên cứu của Bernays về quan hệ công chúng. Bernays đã giải thích trong cuốn sách Propaganda:

“Nghiên cứu có hệ thống về tâm lý học đại chúng cho thấy tiềm năng của việc điều khiển xã hội ẩn tàng bằng cách thao túng động cơ thúc đẩy con người trong nhóm… các nghiên cứu này cho thấy nhóm có đặc điểm tinh thần khác biệt so với thành viên đơn lẻ và được thúc đẩy bởi những thôi thúc và cảm xúc không thể giải thích trên cơ sở những gì chúng ta biết về tâm lý cá nhân. Vì vậy, nếu hiểu cơ chế và động cơ của tâm trí nhóm, thì chúng ta có thể kiểm soát và điều khiển quần chúng theo ý muốn của mình mà họ không hề hay biết” (Propaganda, Edward Bernays)

Một trong những tiềm năng to lớn khi sử dụng những hiểu biết sâu sắc từ tâm lý nhóm để kiểm soát quần chúng là: một cá nhân có thể bị ảnh hưởng bởi một nhóm hoặc đám đông ngay cả khi bị cô lập về thể chất. Như Bernays đã chỉ ra trong cuốn sách “Crystallizing Public Opinion”: “Đám đông không chỉ là tập hợp vật lý của một số người…đám đông là một não trạng (state of mind)”. Nếu một người tham gia vào nhận dạng nhóm, tâm trí và hành vi của họ sẽ bị thay đổi bởi ảnh hưởng lâu dài của tâm lý nhóm, ngay cả khi không có thành viên nào hiện diện trong nhóm.

Để hiểu làm thế nào mà xu hướng tham gia vào nhận dạng nhóm làm cho quần chúng bị thao túng, chúng ta chuyển sang một trong những ý tưởng của Freud, ảnh hưởng lớn đến các kỹ thuật thao túng do Bernays phát triển. Trong cuốn sách Propaganda, xuất bản năm 1928, Bernays đã giải thích:

“Các nhà tâm lý học của trường Freud đã chỉ ra rằng nhiều suy nghĩ và hành động của con người là sự thay thế bù đắp cho những ham muốn mà họ phải đè nén. Có thể họ mong muốn điều gì đó không phải vì giá trị nội tại hay sự hữu ích của nó, mà bởi họ thấy trong nó, một cách vô thức, biểu tượng của một thứ khác, mong muốn mà họ phải xấu hổ khi thừa nhận với bản thân. Một người đàn ông có thể nghĩ rằng anh ta mua xe hơi vì mục đích di chuyển. Trong khi anh ta có thể thực sự muốn nó vì đó là biểu tượng của địa vị xã hội, là bằng chứng cho sự thành công trong kinh doanh hoặc là một phương tiện làm hài lòng bà vợ” – (Propaganda, Edward Bernays)

Freud gợi ý là thường có sự tách biết giữa các suy nghĩ có ý thức VS những cảm giác và ham muốn không phù hợp với hình ảnh bản thân và do đó bị đè nén. Thực tế này, Bernays công nhận, làm cho con người có thể thao túng. Nếu người ta có thể thiết kế các hoạt động tuyên truyền hoặc thao túng tâm lý, có khả năng qua mặt ý thức và lý trí của cá nhân, NHẮM VÀO thay vì kìm nén cảm xúc và ham muốn tiềm ẩn, có thể khiến đối tượng chấp nhận niềm tin và hành vi mà không nhận thức được thôi thúc tiềm ẩn khiến họ trở nên như vậy. Bernays giải thích:

Tính cách bóng tối
Tính cách bóng tối

“…con người bị xúi giục bởi phần lớn những động cơ mà họ che giấu từ chính mình. Rõ ràng là : Người tuyên truyền thành công phải hiểu động cơ thực sự và không chấp nhận những lý do mà đối tượng đưa ra cho những gì họ làm” – (Propaganda, Edward Bernays)

Mặc dù thường là rất khó, một cá nhân có thể nhận thức được các động cơ tiềm ẩn thúc đẩy niềm tin và hành động của họ thông qua chất vất nội tâm một cách trung thực và logic. Tuy nhiên, một khi bị khuất phục trước tác động của việc xác định bản thân với nhóm, việc hướng nội quan trọng như vậy gần như không thể. “Một nhóm thì cực kỳ đáng tin cậy, có tầm ảnh hưởng và không tồn tại lý lẽ, logic”(Group Psychology and The Analysis of the Ego, Sigmund Freud). Khi đánh đồng bản thân với nhóm, một cá nhân xem nhẹ sự-tự-phân-tích lẫn việc tìm kiếm sự thật một cách sáng suốt, để duy trì lợi ích và sự gắn kết của nhóm đó. Với năng lực phê phán bị suy yếu do ảnh hưởng của tâm lý nhóm, họ trở nên rất dễ bị thao túng trước các hoạt động tâm lý được thiết kế để nhắm vào những ham muốn và cảm xúc bị đè nén hoặc vô thức.

Trong thời hiện đại, các phương tiện truyền thông chính thống và văn hóa đại chúng đang cố gắng thúc đẩy đám đông tham gia vào nhiều loại nhận dạng nhóm – VD phân chia dân số thành các nhóm xung đột. Hiện tượng này có khả năng gây hậu quả nghiêm trọng cho sự ổn định và tự do của xã hội vì nó cho phép những người nắm quyền đưa ra chiến thuật chia rẽ và chinh phục lâu đời.

Trong cuốn sách “Discourses on Livy”, Machiavelli đã lưu ý rằng những người nắm quyền lực trong dân chúng từ lâu đã nhận ra rằng: một xã hội đoàn kết luôn mạnh hơn những người cai trị nó, và do đó, từ thời cổ đại, tầng lớp cai trị đã tìm cách “chia rẽ nhiều người và làm suy yếu lực lượng vốn rất mạnh mẽ nếu đoàn kết với nhau thông qua các phương pháp thúc đẩy sự mâu thuẫn” (Machiavelli)

Bằng cách chia dân số theo các dòng như chủng tộc, giai cấp, tôn giáo, giới tính hoặc sở thích chính trị, hay nói cách khác là các nhóm dễ bị xung đột, tác động của tâm lý nhóm gây khó khăn cực độ cho việc diễn ngôn và tranh luận lý trí.

“Mỗi nhóm…xem xét các tiêu chuẩn của riêng mình là tối thượng và không thể chối cãi, và có xu hướng loại bỏ tất cả các tiêu chuẩn trái ngược hoặc khác nhau” – (Crystallizing Public Opinion, Edward Bernays)

Không thể giải quyết sự khác biệt ý kiến thông qua diễn ngôn hợp lý, các nhóm có cấu trúc niềm tin choảng nhau có xu hướng trở nên phá hoại trong nỗ lực đánh bại những người mà họ coi là mối đe dọa. Do đó, một xã hội bị chi phối bởi những nhóm như vậy rất dễ bị chia rẽ trong những cuộc xung đột ngày càng thù địch, và kết quả là, không chỉ toàn bộ dân số trở nên suy yếu như Machiavelli chỉ ra, họ còn bị đánh lạc hướng khỏi hành động của những thế lực đằng sau hậu trường, theo lời của Bernays, “chính phủ vô hình điều khiển số phận của hàng triệu người” – (Propaganda, Edward Bernays).

Mặc dù không có gì sai khi có được cảm giác thân thuộc dựa trên những điểm chung mà chúng ta chia sẻ với người khác, nhưng lại sai lầm khi căn cứ danh tính cá nhân của chúng ta chủ yếu dựa trên tư cách thành viên nhóm. Về mặt lịch sử tiến hóa, gần đây chúng ta đã phát triển khả năng nhận thức về bản thân mình với tư cách cá nhân, tách biệt với bất kỳ nhóm hoặc bộ lạc nào. Đây là sự phát triển quan trọng trong ý thức, vì sự tồn tại của một xã hội dựa trên quyền cá nhân và quyền tự do cá nhân phụ thuộc vào dân số đã phát triển năng lực này cho ý thức cá nhân trước đó, hay nói cách khác, là một xã hội của những người hiểu bản thân mình với tiêu chí quan trọng hàng đầu là đối xử với người khác như con người.

Như Erich Neumann đã chỉ ra trong tác phẩm kinh điển của mình “The Origins and History of Consciousness”, trước khi phát triển năng lực này cho ý thức cá nhân thì “các nhóm và ý thức nhóm chiếm ưu thế. Một người không phải là một thực thể tự trị, được cá nhân hóa với kiến thức, đạo đức, ý chí và hoạt động của riêng mình; anh ta chỉ hoạt động như một phần của nhóm và nhóm có sức mạnh siêu phàm là chủ đề thực sự duy nhất” (The Origins and History of Consciousness, Erich Neumann).

Do đó, việc các cá nhân ngày nay tham gia vào nhận dạng nhóm không chỉ là mối nguy hiểm đối với sự tự do và ổn định của xã hội, mà còn là sự hồi quy của ý thức trở lại trạng thái tâm lý nguyên thủy hơn, và do đó từ quan điểm hiện đại, một xu hướng bệnh lý cần phải được khắc phục. Freud đã nói:

“Mỗi cá nhân có một phần trong tâm trí nhóm – những người thuộc chủng tộc của anh ta, cùng giai cấp, tín ngưỡng, quốc tịch…v.v. – và anh ta có thể tự nâng mình lên khỏi bọn họ ở sự độc lập và độc đáo” – (Group Psychology and The Analysis of the Ego, Sigmund Freud)

Nguồn : academyofideas

Xem thêm :

TÂM LÝ CỦA SỰ GHEN ĂN TỨC Ở

CARL JUNG VÀ SỰ HOÀN THIỆN TÍNH CÁCH

TÍNH CÁCH BÓNG TỐI VÀ SAI LẦM CỦA NHO GIÁO

CARL JUNG VÀ SỰ LIÊN HỢP TÍNH CÁCH BÓNG TỐI

CARL JUNG VÀ CÁC VẤN ĐỀ TÂM LINH CỦA CON NGƯỜI HIỆN ĐẠI

BÀI 1/3: LÀM CHỦ NGHỆ THUẬT CỦA SỰ ĐƠN ĐỘC

MENU TẤT CẢ BÀI VIẾT CỦA TRANG

Related Articles

Subscribe
Notify of
guest
0 Comments
Inline Feedbacks
View all comments
Back to top button
Close