Tâm lý học

TÂM LÝ VÀ CÁC NGUYÊN TẮC TỰ CHỦ

“Không ai có thể xây giúp cây cầu để bạn đi bộ qua dòng sông cuộc đời, ngoài chính bạn mà thôi. Chắc chắn, có vô số con đường và cây cầu và con cái các Thần sẽ đưa bạn qua dòng sông này; nhưng bạn phải trả giá bằng chính bản thân mình; bạn sẽ cầm cố chính mình và thua cuộc. Trên thế giới chỉ có một con đường mà không ai có thể đi, ngoại trừ bạn: nó dẫn đến đâu?” – (Nietzsche, Untimely Meditations)

Cuộc sống mang đến cho mỗi chúng ta vô số khả năng; những con đường tiềm năng là vô tận. Tuy nhiên, mục tiêu là giống nhau cho tất cả: đạt được một cuộc sống đầy đủ và sôi động.

Với sự công nhận đó, chúng ta phải đối mặt với một câu đố. Nếu tất cả chúng ta đều có chung một mục tiêu là đạt được một cuộc sống giàu có và đầy đủ, tại sao nhiều người không đạt được mục đích này? Tại sao, theo lời của Henry David Thoreau, “làm thế nào mà hàng loạt người đàn ông sống cuộc sống tuyệt vọng thầm lặng?” Trong khi những lý do rất nhiều và đa dạng, có những điều kiện xã hội chắc chắn góp phần vào tình trạng này.

Chẳng hạn, hệ thống giáo dục hiện đại đóng vai trò lớn trong việc tạo ra một thái độ bệnh hoạn tiềm tàng của sự thụ động bằng cách thấm nhuần chúng ta từ nhỏ ý tưởng về sự vâng lời, tuân thủ và không ngờ vực về đức hạnh của chính quyền.

Kết quả của sự truyền dạy này, nhiều người không thể rèn sự tự lực đủ mạnh và trở thành nạn nhân thụ động của cuộc sống thay vì trở thành những người tìm kiếm ý nghĩa. Trong cuốn sách “Angel in Armor”, Ernest Becker đã mô tả con đường thụ động quá phổ biến….

“Một người bình thường phải diễn theo cách riêng của mình những bi kịch và ý nghĩa cuộc đời. Khi còn trẻ, giống như mọi người khác, anh cảm thấy rằng sâu thẳm trong anh có một tài năng đặc biệt, một thứ không thể xác định nhưng thực sự để đóng góp cho sự phong phú và thành công của cuộc sống trong vũ trụ này. Nhưng, giống như hầu hết những người khác, anh ta dường như không tập trung mở ra thứ đặc biệt này; cuộc sống của anh ta mang đặc tính của một loạt các vụ tai nạn và những cuộc chạm trán vào những trải nghiệm và trách nhiệm mới. Sự nghiệp, hôn nhân, gia đình, sắp đến tuổi già – tất cả những điều này xảy ra với anh ta, anh ta không chỉ huy chúng. Thay vì dàn dựng bộ phim có ý nghĩa của riêng mình, bản thân anh bị chỉ đạo, lập trình theo kịch bản tiêu chuẩn mà xã hội đặt ra.”

Khi sự thụ động dẫn chúng ta đi những lối sống chung bị nguyền rủa và khi những con đường này kích thích sự tuyệt vọng thầm lặng và vô vọng, chúng ta phải tìm ra những con đường và hệ thống giá trị khác.

Sự thay đổi như vậy là con đường làm chủ. Tiếp tục con đường này là khám phá các hoạt động, nghề thủ công hoặc chủ đề hấp dẫn với bạn, và qua nhiều năm nỗ lực bền bỉ, hãy cố gắng trở thành bậc thầy trong con đường đã chọn của mình. Vào thế kỷ 19, Goethe đã giải thích sự hấp dẫn của con đường này; nhận thấy tiềm năng để nâng một người ra khỏi cuộc sống tuyệt vọng thầm lặng đến cuộc sống mới được tạo thành bởi sự tham gia thường xuyên hơn vào hoạt động có ý nghĩa.

“Một người sẽ không thấy hoàn cảnh của mình không thể chịu đựng được nếu anh ta chọn một nghề thủ công, một nghệ thuật, hay bất kỳ hình thức nào của cuộc sống, theo tiếng gọi từ nội tâm? Cái gì trên đời cũng có mặt khó của nó. Chỉ có một số động lực nội tâm, niềm vui, tình yêu có thể giúp chúng ta vượt qua các chướng ngại vật, chuẩn bị một con đường và nâng chúng ta ra khỏi vòng tròn hẹp mà trong đó những người khác đang tồn tại một cách đau khổ” – Johann Wolfgang von Goethe

Con đường làm chủ thường bị bỏ qua, phần lớn là do niềm tin lâu đời rằng những nhà biểu diễn vĩ đại, trong bất kỳ lĩnh vực nào, được ban phước với tài năng bẩm sinh và khả năng tự nhiên, và nếu không có những món quà bẩm sinh này, thì không thể đạt được những đỉnh cao đó. Nhà tâm lý học người Thụy Điển K. Anders Ericsson, chuyên gia hàng đầu thế giới về hiệu suất và chuyên môn của con người, giải thích trong cuốn sách “Peak”:

“Đây là một trong những niềm tin bền bỉ và sâu sắc nhất trong tất cả các niềm tin về bản chất con người. Tài năng thiên bẩm đóng vai trò chính trong việc quyết định khả năng. Niềm tin này cho rằng một số người được sinh ra với tài năng thiên bẩm giúp họ dễ dàng trở thành vận động viên xuất sắc hoặc nhạc sĩ hoặc người chơi cờ hoặc nhà văn hoặc nhà toán học hoặc bất cứ điều gì. Mặc dù họ có thể vẫn cần thực hành để phát triển kỹ năng của mình, nhưng họ cần ít hơn nhiều so với những người khác và cuối cùng họ có thể đạt đến tầm cao hơn nhiều.”

Niềm tin sâu sắc về bản chất con người này kéo dài từ thời Hy Lạp cổ đại, người tin rằng các vị thần chịu trách nhiệm ban phát tài năng thiên bẩm cho những người có khả năng phi thường. Vào thế kỷ thứ 5 trước Công nguyên, nhà thơ Pindar đã viết :

“Tất cả các tài năng trần thế đều đến từ các vị thần; vì chính họ làm con người tự nhiên khôn ngoan, mạnh mẽ và hùng hồn”

Trong thế kỷ 19, niềm tin này vẫn giữ được hiệu quả của nó, nhưng thay vì những vị thần ban sự xuất sắc cho các cá nhân, nó được cho là do di truyền và bẩm sinh. Francis Galton, anh em họ của Charles Darwin và là một nhà tư tưởng thành đạt theo cách riêng của mình, đã nghiên cứu các cáo phó của các thẩm phán, nhà thơ, nhạc sĩ, họa sĩ và đô vật tài năng, để kết luận:

“có vô số trường hợp những người xuất sắc ít nhiều, có tài năng bẩm sinh“

Niềm tin rằng tài năng bẩm sinh là cần thiết để vươn lên dẫn đầu trong bất kỳ lĩnh vực nào, ngăn cản nhiều người chọn con đường làm chủ. Vì nếu khả năng đạt được sự vĩ đại phụ thuộc vào tài năng bẩm sinh, một là họ có khả năng làm chủ hoặc hai là không; và không có sự kiên trì, niềm đam mê và sự chăm chỉ nào có thể thay đổi những ràng buộc áp đặt bởi bản chất của một người.

Niềm tin về bản chất con người này đã bị thách thức vào năm 1993, khi K. Anders Ericsson và một nhóm các nhà nghiên cứu đưa ra một bài báo có tên là “Vai trò của quyết tâm rèn luyện trong việc mang lại hiệu suất vượt trội”. Sau khi xem xét một lượng lớn nghiên cứu, họ đã kết luận: “Tìm kiếm các đặc điểm di truyền ổn định để dự đoán hoặc ít nhất là lý giải cho sự vượt trội của các cá nhân nổi tiếng, đã không thành công, một cách đáng ngạc nhiên.“

Bài báo của Ericsson khơi mào cho các nghiên cứu khác về bản chất của hiệu suất chuyên gia và cho đến ngày nay, sự đồng thuận chung trùng khớp với kết luận của nó: tài năng bẩm sinh không thể giải thích cho sự vĩ đại mà các cá nhân đạt được, người đã leo lên đỉnh cao của lĩnh vực tương ứng.

Kế thừa và khả năng bẩm sinh rõ ràng là tồn tại; một số người mạnh hơn, nhanh hơn, thông minh hơn, sáng tạo hơn hoặc tháo vát hơn những người khác. Nhưng nghiên cứu đương đại đã chỉ ra rằng những ảnh hưởng của tài năng thiên bẩm chỉ rõ ràng trong giai đoạn đầu, khi người ta lần đầu tiên tham gia vào một nghề hoặc hoạt động. Nhờ những tài năng bẩm sinh, một số người có thể tiếp thu một số kỹ năng dễ dàng hơn người khác, và do đó trở nên thành thạo hơn với tốc độ nhanh hơn.

Nhưng khi người ta chuyển sự chú ý của họ từ người mới bắt đầu sang chuyên gia, nghiên cứu hiện đại đã chỉ ra rằng tài năng bẩm sinh đóng vai trò rất ít trong việc xác định các chuyên gia tiến xa đến đâu. Thay vào đó, yếu tố chính là lượng thời gian dành cho “rèn luyện chuyên nghiệp” :

“Đừng nói về tài năng bẩm sinh! Người ta có thể kể tên tất cả những người vời, những người không có năng khiếu. Nhưng họ đạt được sự vĩ đại, trở thành thiên tài”- Fredrick

Rèn luyện chuyên nghiệp khác hoàn toàn với loại thực hành mà hầu hết mọi người thực hiện. Như nghiên cứu đã chỉ ra, nhiều người học kỹ năng hoặc hoạt động cho sở thích hoặc nghề nghiệp, và một khi họ đạt đến một mức độ sắc sảo nhất định, họ chây ỳ và sự rèn luyện trở nên bão hòa.

Ngược lại, rèn luyện chuyên nghiệp được thiết kế đặc biệt để đẩy qua giới hạn và khả năng để lên cấp độ cao hơn, bằng cách cô lập và cải thiện điểm yếu của người tập thông qua sự lặp lại, các tiêu chuẩn ngày càng khó khăn và nhận đánh giá, phản hồi liên tục.

Bởi vì điều này đòi hỏi rất cao và quá mệt mỏi để duy trì trong thời gian dài. Các nhà nghiên cứu khẳng định giới hạn là từ 4 hoặc 5 giờ mỗi ngày, người ta có thể tham gia rèn luyện chuyên nghiệp và nên chương trình tập được xắp xếp so le trong các buổi thực hành, mỗi lượt tối đa 90 phút.

Theo Ericsson, thì “việc đó không hẳn là dễ chịu”. Nó thường gây nản lòng và đòi hỏi nghị lực cao, không chỉ vì sự tập trung cao độ và bền vững cần thiết, mà bởi vì hàng giờ – ngày này qua ngày khác, năm này qua năm khác – mà người ta phải luyện tập để tiến đến sự vĩ đại.

Việc rèn luyện chuyên môn không phải lúc nào cũng dễ chịu có thể dấy lên câu hỏi tại sao một người nên chọn con đường làm chủ. Để giúp hiểu được sự hấp dẫn của nó, chúng ta có thể phác họa hai cách chung để đạt được cảm giác thỏa mãn và khoái cảm: một trong số chúng có bản chất thụ động, cái còn lại là chủ động.

Cách thụ động để có sự hài lòng là sự thỏa mãn tức thì: ví dụ, uống gì đó, ăn đồ ăn vặt hoặc làng nhàng, xem tivi. Mặc dù cách thỏa mãn tức thì đòi hỏi ít hoặc không cần nỗ lực và gây rất ít sự bực mình, cảm giác hài lòng mà nó mang lại trong chúng ta là thoáng qua, và thường tiêu cực, nó chỉ giúp loại bỏ cảm giác lo lắng và khó chịu. Cách chủ động để có được sự hài lòng đòi hỏi sự thất vọng và không chỉ sự chăm chỉ, mà còn nỗ lực vượt qua những trở ngại và kháng cự. Ví dụ, trong rèn luyện chuyên nghiệp, người ta buộc phải đối mặt với giới hạn của mình hàng ngày, dẫn đến tình trạng thất vọng thường xuyên. Nhưng khi những hạn chế này được khắc phục thông qua nỗ lực tập trung và bền vững, người ta sẽ được đền đáp với cảm giác rằng sức mạnh và khả năng của họ đang tăng lên – rằng sự thành thạo đang được tiếp cận. Loại thỏa mãn này không chỉ bổ ích hơn mà còn tồn tại lâu hơn so khoái cảm thoáng qua của sự thỏa mãn tức thì.

Nhưng quan trọng hơn, sự hấp dẫn của việc làm chủ như một lối sống nằm ở chỗ nó cho phép người ta kiểm soát cuộc sống của mình. Chúng ta khác biệt so với tổ tiên trong khả năng cống hiến hết mình cho mục tiêu lâu dài là trở thành bậc thầy trong một lĩnh vực được chọn, và thông qua quá trình phấn đấu hướng tới mục tiêu đó, có thể hình cá tính và định hình vận mệnh của chúng ta. Theo lời của Anders Ericsson:

“Quan niệm cổ điển về bản chất con người được ghi lại trong cái tên mà chúng ta tự đặt cho mình: loài Homo sapiens… chúng ta tự gọi mình là người hiểu biết bởi vì chúng ta thấy mình khác biệt với tổ tiên bởi lượng kiến thức khổng lồ. Nhưng có lẽ một cách tốt hơn để thấy bản thân chúng ta là những con người chăm rèn luyện, là loài người kiểm soát cuộc sống của họ thông qua thực hành và quyết định vận mệnh”.

 

MENU TẤT CẢ BÀI VIẾT CỦA TRANG NGƯỜI BẠN VÔ HÌNH:

https://bit.ly/mucluclink ( nên share/save lại)

Nguồn : Người Bạn Vô Hình

Related Articles

Subscribe
Notify of
guest
0 Comments
Inline Feedbacks
View all comments
Back to top button
Close