Tâm lý họcTâm lý học Carl JungXã hội

TÍNH CÁCH BÓNG TỐI VÀ SAI LẦM CỦA NHO GIÁO

Trong Khổng giáo hay Nho giáo (Confucianism), bên cạnh các triết lý hay, vẫn tồn tại một sai lầm to lớn: Khổng Tử quá dựa vào lễ nghĩa để bình thiên hạ, trong khi đây là một điều không tưởng và hết sức sai lầm. Ở Việt Nam hiện nay, không hiếm gặp những trường hợp nhiều người nặng tư tưởng Khổng giáo, vì lễ nhạc với nhau mà sống kiểu bằng mặt không bằng lòng. Trong dạ thì thù cay đắng, ghét đậm sâu… mặt ngoài thì dả lả lễ nghĩa, dĩ hòa vi quý :

“Vâng ạ, quý hóa quá ạ!” (nói cho có lệ)
“Ô thế ạ ? Ôi nhất chị nhé ! nhà em biết bao giờ mới được như chị” (trong lòng ghen tức vì mình đứng thứ nhì trở xuống)
“Mời bác xơi cơm ạ!” (trong khi biết người ta vừa ăn xong, wtf mai feng ? )

Đây là thói Đạo Đức Giả và đừng hỏi vì sao người Việt khó đoán và các nước bị Khổng Giáo ảnh hưởng như VN, TQ, Bắc Hàn, Nam Hàn…đều bị mắc chứng “Đông Á bệnh phu” hay thói tự phụ, ganh ghét, nhược tiểu.

Tuy chúng ta vẫn cần phép lịch sự tối thiểu để hoạt động trong xã hội, nhưng việc lạm dụng nó một cách quá đáng trong những trường hợp đi ngược lại với ý muốn và giá trị của bản thân thì phải xem lại. Trong bài này, chúng ta sẽ dùng học thuyết về The Shadow trong tâm lý học phân tích của Carl Gustav Jung để làm sáng tỏ sai lầm chết người của Nho Giáo, đồng thời, phải cẩn trọng hơn đối với những người câu trước câu sau một mực lễ nhạc, đạo đức. Red flag đó !

(1) KHỔNG GIÁO VÀ LỄ NGHĨA

 

“Khổng tử cũng mắc sai lầm khi muốn dùng “lễ nhạc” hay “lễ nghĩa” (mà trong Jungian Psychology gọi là mặt nạ nhân cách xã hội Persona) để trị thiên hạ trong khi thiên hạ đang đói rách, đang tranh dành miếng ăn mà chém giết nhau cuồng loạn trong thời Xuân Thu. Đó là thời đại mà giới cầm quyền các nước toàn là bọn hôn quân vô đạo, con giết cha, vợ giết chồng, cha con loạn dâm, cái bản năng “tính dục” và bản năng “giành ăn” hoành hành dữ dội chưa từng thấy. Nếu như Mác muốn tiêu diệt lòng hám lợi (egoism) của nhân loại thì Khổng Tử muốn dùng lễ nhạc để “bình thiên hạ”, ngăn chặn chiến tranh, đó là vì ông chưa được nghe câu nói của họ Mao : “Chiến tranh là trường cửu, hòa bình chỉ là tạm thời.” Và ông cũng không nhìn thấy được sức mạnh ghê gớm của cái “tính dục” nên mới có chuyện đang lúc Khổng Tử và vua quan nước Lỗ cúng tế, thực hành Lễ Nhạc thì vua Lỗ lẻn về cung để du hí với mấy nàng kỹ nữ mà nước Tề vừa đem tặng, khiến Khổng Tử thất vọng ê chề, phải bỏ nước Lỗ mà đi. Khổng Tử là một thiên tài nhưng ông không hiểu được một câu nói rất bình dân, rất đơn giản là: “phú quý sinh lễ nghĩa” chứ không phải lễ nghĩa sinh phú quý. Muốn có lễ nghĩa chỉ cần làm cho dân giàu. Nếu để dân nghèo thì “bần cùng sinh đạo tặc.”

Khổng Tử muốn xây dựng một nhân loại thái bình sung túc trong đó vua tôi và thần dân đều lấy lễ mà sống với nhau chứ không dùng đến chiến tranh chém giết lẫn nhau nhưng trên thực tế thì các chính quyền phong kiến lại dựa vào những ý niệm về trung quân ái quốc, về tam cương ngũ thường để gây chiến tranh khắp nơi, chém giết lẫn nhau, triều đình thì vô đạo, loạn dâm, hoàn toàn đi ngược lại với chủ trương “Lễ Nhạc” của Khổng Tử.

Khổng Tử từng bị các đại thần nhà Chu đuổi đi, ông sang Tề cũng bị Án Anh tìm cách từ chối, ông trở về nước Lỗ tiếp tục dạy học. Ở Lỗ ông từng làm quan phụ trách việc xây dựng gọi là Tư Không. Sau đó vua Lỗ ham mê tửu sắc không lo việc nước, Khổng Tử can ngăn không được liền cùng các học trò bỏ đi, hy vọng tìm được cơ hội thực hiện chủ trương chính trị của mình. Tuy nhiên đó là thời đại chiến tranh liên miên nên chuyện lễ nhạc của Khổng Tử không ai để ý tới. Một lần ông và các học trò bị quân nước Trần vây khốn phải nhịn đói mấy ngày, sau nhờ quân nước Sở đến giải vây, tưởng được trọng dụng nào hay vua Sở chết đột ngột, triều thần nước Sở lại đuổi Khổng Tử đi.

Hơn 2500 năm trước Khổng Tử đã chết trong buồn khổ. Lúc lâm chung, ông đã nói với các đệ tử:

– Suốt đời ta mơ một thế giới đại đồng, mơ về một xã hội trong đó mọi người thương yêu nhau, không dối trá, không trộm cắp, ra đường thấy của rơi không nhặt, tối ngủ không cần đóng cửa…”

(Trích trong “Bi kịch của thiên tài” của tác giả Đào Hiếu )

“Lễ là cái lớp che mỏng mảnh của lòng trung tín và là đầu mối của loạn ly. Lễ là nước sơn giả dối nhất trong Đạo xử thế. Đây là chỗ chống lại cái Đạo của Khổng Mạnh.”
Trích “Lão Tử Đạo Đức Kinh” – Thu Giang Nguyễn Duy Cần, chương 38.

(2) TÍNH CÁCH BÓNG TỐI HAY “THE SHADOW”

 

Có vẻ như trong xã hội hiện tại, chúng ta quan tâm quá mức đến hình ảnh bản thân. Mặc dù chúng ta có thể nghĩ rằng mình đã tìm ra bản thân, có thật vậy không? Hay chúng ta chỉ cho thế giới thấy – và chính bản thân chúng ta – một sự phản ánh của việc chúng ta thực sự là ai? Phải chăng ta đang kìm nén một số phần của chính mình và bên dưới bề mặt có một con quái vật chực chờ thức tỉnh một ngày nào đó?

Dù đi đến đâu, chúng ta liên tục xác định lại mình thực sự là ai, đồng thời đánh giá hành vi của những người khác. Trong xã hội, chúng ta được mong đợi sẽ hành xử theo những lề lối được xã hội chấp nhận. Có bao nhiêu quy tắc ứng xử và hệ thống đạo đức trong xã hội, tại nơi làm việc, ở nhà, cuộc sống về đêm, trong nhà hàng, trong các bữa tiệc..v..v… ? Hậu quả là chúng ta đeo rất nhiều mặt nạ. Đây là những tập hợp hành vi và niềm tin về bản thân và cách chúng ta liên quan đến thế giới. Một mặt nạ như vậy trong mảng tâm lý học phân tích của Carl Jung được gọi là “Persona”, xuất phát từ từ “person” hay “mặt nạ nhân cách”.

Một vấn đề với mặt nạ nhân cách là nhiều người thể hiện bản thân theo những lề lối nhất định, trong khi vẫn giữ nhiều đặc điểm không mong muốn, bị ẩn giấu tại những nơi tối tăm trong tâm trí họ. Điều này xảy ra một cách có ý thức cũng như vô thức. Nhà tâm thần học người Thụy Sĩ Carl Jung gọi những điều đó là “The Shadow – tính cách bóng tối”. Bi kịch là nhiều người không biết trong họ có tồn tại The Shadow. Đặc biệt là những người có sự gắn bó rất mạnh mẽ với mặt nạ nhân cách của họ, những người tin rằng họ là nhân cách và không có gì khác đang lượn lờ trong bóng đêm. Họ có thể trải nghiệm một số suy nghĩ và mong muốn khá bất tiện và nhanh chóng kìm nén chúng. Nhưng họ càng làm, cái bóng càng to lớn và xấu xas hơn.

“Thật không may, chẳng nghi ngờ gì nữa: con người, về tổng thể, không tốt đẹp như họ tưởng hoặc như mẫu người họ muốn trở thành. Mọi người đều mang theo một cái bóng, và nếu nó càng ít được thể hiện trong cuộc sống có ý thức thì nó càng đen tối và dày đặc hơn” – Carl Jung

Một ví dụ về điều này, là những vụ bê bối lạm dụng trong cộng đồng tôn giáo hoặc tâm linh. Một số vị trí như linh mục, tu sĩ, thánh nhân, v.v., thường được yêu cầu hành xử theo lối trái ngược với chính họ, cùng với sự kỳ vọng của xã hội rằng họ cư xử theo những cách nhất định, như ‘thánh’ vậy . Nhiều người đi trên con đường này thành công, nhưng có một số người không thể tích hợp những đặc điểm không mong muốn ẩn trong vô thức của của họ. Sau một thời gian, bong bóng của những ham muốn vốn bị kìm nén bắt đầu vỡ ra, và cái bóng vốn bị chối bỏ trong nhiều năm hoặc thậm chí nhiều thập kỷ xuất hiện, một cách chẳng thân thiện gì.

Những người có bóng dày đặc thường cực kỳ phán xét. Họ kìm nén những sai sót của mình, và thường nhanh chóng phán xét người khác về những lỗi lầm đó. Trong thực tế, họ nhìn thấy ở người khác những gì họ cố gắng che giấu ở bản thân. Bằng cách phóng chiếu tính cách bóng tối của chính mình lên người khác, chúng ta tránh né việc nhìn vào vực thẳm của tâm trí mình. Nhưng sự kích động khi nhìn thấy những mặt tối của chính chúng ta ở người khác, là một dấu hiệu cho thấy chúng ta có việc phải làm. Mặc dù ta nên cư xử như những công dân tử tế, mỉm cười với hàng xóm, đi làm, tuân thủ các quy tắc xã hội; đâu đó sâu thẳm bên trong, ẩn giấu năng lực to lớn cho cái ác.

Thế chiến thứ hai là một ví dụ tuyệt vời về cách những người vô tội có thể biến thành những kẻ giết người khát máu. Sau một loạt các sự kiện không may, một con quái vật nảy sinh từ vô thức tập thể của người Đức và tập hợp sức mạnh. Sự hiểm độc của nó đã đánh thức các bóng tối tập thể khác trên toàn thế giới, và gây ra những vụ thảm sát lớn nhất trong lịch sử nhân loại.

“Sự thay đổi tính cách bị kích động bởi sự nổi dậy của các lực lượng tập thể thật đáng kinh ngạc. Một sinh vật hiền lành và lý trí có thể biến thành kẻ điên hoặc con thú man rợ. Người ta luôn có xu hướng đổ lỗi cho hoàn cảnh bên ngoài, nhưng không gì có thể bùng nổ từ bên trong nếu nó không ở đó ” – Carl Jung (Ví dụ ngay và luôn về hiện tượng BỤC SHADOW )

Ngày nay, chúng ta vẫn gặp khó khăn trong việc hiểu điều này; có lẽ bởi vì ta khó chấp nhận mặt tối của mình hơn là chứng kiến những tội ác khủng khiếp gây ra bởi con quỷ đến từ The Shadow. Trong một số tôn giáo, họ đổ lỗi cho các thế lực bên ngoài như linh hồn hoặc ma quỷ. Nhưng nếu chiến tranh nổ ra vào ngày mai: bạn có chắc rằng mình không trở thành một con quái vật không? Chiến tranh là một ví dụ cực đoan, tôi biết. Vì vậy, tôi sẽ đưa ra ví dụ gần gũi hơn. Nếu bạn nghĩ mình là người tốt, người xuất chúng, thậm chí là một nhà hiền triết nào đó; một người có thể dạy người khác cách sống, tỏa ra lòng tốt, người luôn có mặt vì người thân, tặng tiền cho các tổ chức từ thiện, và được người xung quanh tôn vinh hết mực : Đã bao giờ bạn trải nghiệm rằng ẩn tàng bên dưới bề mặt, bạn là một người siêu cà chớn ? Đằng đằng sau chiếc mặt nạ, có một sự xấu xí đã bị che giấu quá lâu, và bạn thậm chí không ý thức về nó ? Hoặc có lẽ bạn nhận ra, nhưng lại từ chối xem xét nó? Phải chăng đó là lý do phải mất rất nhiều nỗ lực để trở thành người tuyệt vời – ngày này qua ngày khác – và càng cố gắng, bạn càng cảm thấy xung đột nội tâm? Có thể là vị linh mục đạo đức lại là người thích kiểm soát? Rằng nhà tỷ phú từ thiện chỉ làm điều đó vì danh tiếng? Và rằng đạo sư tâm linh yêu thích của bạn chỉ biết lùa gà rồi thu tiền ?

Dù theo đuổi bất cứ điều gì, và lý do chúng ta nói với mọi người tại sao chúng ta theo đuổi những gì chúng ta theo đuổi, rất có thể tồn tại những ý định tiềm ẩn mà chúng ta không muốn nhìn vào, và nếu xuất hiện chúng sẽ đè nén ngay lập tức. Người Đức gọi những ý định này là “hintergedanken”. Triết gia Alan Watts thường xuyên nói về điều này.

“hintergedanken là một cách suy nghĩ ở phía sau tâm trí của bạn. Một cái gì đó tồn tại nơi sâu thẳm nhưng bạn không thể thừa nhận”

Bằng cách nhận thức về hintergedanken, có thể thấy rằng tồn tại một thứ gì đó bên trong mà chúng ta không thể hiện với thế giới, nhưng nó lại ảnh hưởng nặng nề đến hành động của chúng ta. Ngoài ra, bằng cách xem xét kỹ những đánh giá mạnh mẽ về người khác, chúng ta có thể xác định chính xác những gì bị ẩn giấu trong bóng tối. Carl Jung tin rằng nếu một người nhận thức được tính cách bóng tối và tìm cách tích hợp nó vào ý thức, họ sẽ ít có khả năng mất kiểm soát đối với nó. Carl Jung gọi quá trình này là “individuation – toàn vẹn hóa tính cách – thành toàn Tự Ngã”, đó là sự hòa giải giữa tất cả các khía cạnh trong tính cách của chúng ta, gồm cả những mặt đen tối để chúng ta trở thành con người thực sự và vẹn toàn. Vì vậy, để giảm thiểu mặt tối, chúng ta không nên kìm nén nó. Những gì chúng ta nên làm, là ý thức về vô thức.

The Shadow không chỉ chứa những điều tiêu cực. Trong những năm qua, có thể bạn đã kìm nén những khía cạnh của bản thân như sáng tạo hoặc hứng thú tình dục mà xã hội coi là điều cấm kỵ; những điều được giải quyết chỉ khi chúng ta thừa nhận chúng. Khi đủ dũng cảm để làm sáng tỏ bóng tối và nhìn xa hơn chiếc mặt nạ nhân cách mà chúng ta trình bày với thế giới hàng ngày, chúng ta có thể bắt đầu làm việc với cái bóng, và thậm chí hưởng lợi từ sức mạnh của nó và nhìn thấy vẻ đẹp trong sự không hoàn hảo của chúng ta. Như nhà tâm lý học Marion Woodman đã nói:

“Bóng đêm cũng quý như ban ngày”

Nguồn : Người Bạn Vô Hình

MENU TẤT CẢ BÀI VIẾT CỦA TRANG NGƯỜI BẠN VÔ HÌNH:

https://bit.ly/mucluclink ( nên share/save lại)

 

Related Articles

Subscribe
Notify of
guest
1 Comment
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
Thiện
Thiện
5 months ago

Weo, trái ngước với Khổng gia là Pháp gia, họ cho rằng “Nhân chi sơ, tính bổn ác” bản tính con người vốn dĩ ác độc. Theo mình thì quan điểm của Pháp gia cũng có phần giống với The shadow, ý nhỉ!?

Bài hót nè
Close
Back to top button
Close