Tâm lý họcXã hội
Trending

TRƯỜNG HỌC VÀ TRUYỀN THÔNG LÀM BẠN NGU ĐI

“Chống cự nhiều, chấp hành ít; khi không thắc mắc về sự chấp hành là lúc hoàn toàn thành nô lệ; Khi hoàn toàn thành nô lệ thì sau đó không có quốc gia, tiểu bang, thành phố nào trên thế giới có thể lấy lại tự do” – Walt Whitman, Leaves Of Grass

Đây là lời cảnh báo của nhà thơ vĩ đại Walt Whitman đến người Mỹ. Whitman nhận ra để có xã hội tự do và phát triển thì đàn ông và phụ nữ rất cần phải thắc mắc và thậm chí chống lại chính quyền khi cần thiết. Nhưng ngày nay, rất ít người sống theo ý tưởng đó của Whitman. Sự nhắm mắt phục tùng đã trở thành bình thường. Chúng ta đã trở thành những con cừu, dễ dàng bị lùa vào guồng xích của bạo quyền chuyên chế. Nhưng những gì đã khiến phương Tây phớt lờ những lời dạy của Whitman ? Trong bài này chúng ta sẽ tìm hiểu hai thể chế có liên quan đến việc đào tạo ra lớp người thụ động. Hệ thống giáo dục bắt buộc của tiểu bang, hay “hệ thống trường công” ở Bắc Mỹ và hệ thống truyền thông đại chúng.

Trường công lập được xem như ánh sáng của Tây phương thời hiện đại. Có ai nỡ nghi ngờ giá trị của tổ chức cung cấp giáo dục miễn phí và bắt buộc cho mọi người ? Ngày nay, các trường NÊN hoạt động như thế nào rất khác cách nó ĐANG hoạt động trong thực tế. Nếu các trường công dạy về kĩ năng suy nghĩ, khuyến khích sự tò mò của trí tuệ và đào tạo ra những con người có cơ thể lẫn đầu óc khoẻ mạnh thì rất ít người nghi ngờ giá trị của chúng. Nhưng đằng sau lớp màn che của những quan chức điều hành trường học, một thực tế đen tối hơn xuất hiện. John Taylor Gatto, một cựu giáo viên từng đưa ra những chỉ trích gay gắt về những trường công, ông viết:

“Mục đích của trường học là sản xuất ra những con người theo công thức với hành vi có thể đoán được và điều khiển được. Các trường đã rất thành công. Nhưng theo trật tự quốc gia nếu định nghĩa kẻ “thành nhân” là người độc lập, tự chủ, tự tin và đậm tính cá nhân…thì các “sản phẩm” của trường học chả liên quan. Những người được “giáo dục tốt” lại xa vời tiêu chuẩn đó. Họ buôn bán cuộn phim, lưỡi lam, kẹp giấy và buôn chuyện điện thoại hoặc ngồi thơ thẩn trước màn hình máy tính, nhưng nếu xem họ như loài người thì họ vô dụng. Họ vô dụng với chính họ và với người khác.”

Noam Chomsky cũng nói về ý này trong sách “Understanding Power”

“…nói về cấu trúc quyền lực bề ngoài của xã hội, trong đó, vai trò thể chế của các trường học hầu như chỉ là: đào tạo con người biết chấp hành và theo lệnh, và khiến họ dễ bị điều khiển và tuyên truyền.”

Đối với vài người, điều này nghe như dị giáo, nhưng một nghiên cứu về lịch sử chỉ ra rằng âm mưu đó đã có ngay từ đầu. Những hệ thống trường học của tiểu bang ở Tây phương đã áp dụng “mô hình nhà máy trong giáo dục”, lần đầu được giới thiệu ở Prussia đầu những năm 1700.

“…sốc khi biết rằng chúng ta đã nên hồ hởi áp dụng một trong những điểm tệ nhất của văn hoá Prussia: một hệ thống giáo dục được thiết kế để tạo ra những trí tuệ xoàng xĩnh, làm què quặt cuộc sống nội tâm, phá hỏng những kỹ năng lãnh đạo của sinh viên, và bảo đảm công dân ngoan ngoãn và không được hoàn thiện – để làm dân chúng “dễ trị” – John Taylor Gatto, Weapons of Mass Instruction

Albert Einstein, một cá nhân tài năng lừng lẫy, hiếm khi nào xem trường lớp là nguồn phát triển trí tuệ của ông. Khi nói về năm tháng đi học, ông bảo sau khi hoàn thành kì kiểm tra cuối cùng, động lực cách mạng hoá lĩnh vực ông thích hoàn toàn tan biến :

“Trong cả năm trời, tôi thấy việc quan tâm đến các vấn đề khoa học thật gớm ghiếc”

Einstein tin rằng một trong các vấn đề chính của hệ thống trường công của tiểu bang là những kiểu truyền thụ ép buộc

“Thật sự, chả có gì là kì lạ khi những phương pháp truyền thụ hiện đại chưa hoàn toàn bóp nghẹt sự tò mò… Thật sai lầm khi nghĩ rằng có thể khuyến khích sự hứng thú khi nhìn và tìm kiếm bằng những phương pháp cưỡng bách và ý thức trách nhiệm”

Sau hơn một thế kỷ truyền bá trong hệ thống trường học, chỉ có ít người trở nên thèm khát kiến thức và tò mò với những bí ẩn của thế giới. Thay vào đó, Bruce Levine viết trong cuốn “Resisting Illegitimate Authority”: Trước khi tốt nghiệp, sinh viên đã trở nên”..thụ động; bị dẫn dắt bởi người khác; coi trọng phần thưởng và hình phạt của người có quyền; giả vờ quan tâm đến những thứ họ chả quan tâm; và họ bất lực trong việc thay đổi tình trạng chán chường của mình”

Nhưng nếu chúng ta không thể dựa vào trường học để có đầu óc lý trí cần thiết để bảo vệ xã hội khỏi tà quyền, thì truyền thông dòng chính có đảm nhận vai trò này được không ? Trong khi sự ngờ vực về chúng tăng lên trong những năm qua, sự không thích và mất niềm tin vào truyền thông đại chúng có một lịch sử dài.

“Tôi đã bỏ đọc báo, để dành thời gian cho Tacitus và Thucydides, cho Newton và Euclid, và tôi thấy hạnh phúc hơn nhiều” – Thomas Jefferson Nietzsche

Một trong những trí tuệ tự do và to mò nhất của lich sử, cũng chẳng thích truyền thông dòng chính:
“Chúng luôn bệnh hoạn; chúng ói ra mật và gọi đó là tờ báo” – sRichard Wiever.

Giáo sư đại học Chicago nửa đầu thế kỷ 21, thấy thật trớ trêu khi chúng ta đã thoát khỏi việc xem trái đất là trung tâm của vũ trụ, lại vẫn tin sái cổ vào góc nhìn ảo tưởng mà báo đài vẽ ra. Trong khi Wiever tập trung vào báo chí trong đoạn tiếp theo vào báo chí vì chúng là phương tiện tuyên truyền chính thời đó, những lời ông nói vẫn rất đúng với thời nay khi công nghệ hiện đại là công cụ tốt hơn rất nhiều cho việc điều khiển đám đông.

“Thật hay ho: Người hiện đại không còn thấy trên đầu có một mái vòm xoay vòng của những vì sao… Thật! nhưng họ lại thấy thứ tương tự khi đọc nhật báo. Báo chí là vũ trụ nhân tạo của những sự kiện thế giới quanh chúng ta trong thời điểm đó. Đối với độc giả bình thường, nó là một cấu trúc với một tập hợp quan trọng mà họ không thèm nghĩ đến việc kiểm tra xem đúng hay sai, thua cả tiền nhân thế kỷ 19…biết thắc mắc về vũ trụ học” – Richard Weaver, Ideas have consequences

Nhưng tại sao truyền thông dòng chính lại chọn sự lừa dối thay vì sự thật ? Noam Chomsky nói trong quyển “Media Control” rằng giống như các chính trị gia, truyền thông dòng chính được điều khiển bởi những cá nhân tuân thủ hệ tư tưởng ưu tú (elite). Walter Lipman, nhà báo thế kỷ 20 tóm tắt quan điểm này, gọi đám đông là “đàn gia súc ngơ ngác” khi đề xuất một trong những chức năng chính của báo đài là lùa bầy gia súc vào đúng vị trí: những kẻ hóng hớt thụ động chứ không phải người chủ động tham gia vào tổ chức xã hội. Chomsky giải thích, hệ tư tưởng ưu tú này được xây dựng trên sự thật :

“…là đám đông quá ngu ngốc để hiểu những sự việc. Nếu cố tham gia điều hành việc của mình, họ chỉ gây ra thêm vấn đề. Vậy nên, để họ làm như vậy là thất đức. Chúng ta phải huấn luyện bầy gia súc lạc đường, không được để chúng giận dữ, chà đạp và phá huỷ mọi thứ” – Noam Chomsky, Media Control

Đối với những người không thuộc tầng lớp tinh anh như chúng ta, câu hỏi đặt ra là liệu họ điều khiển bầy thú để khuyến khích phát triển xã hội giàu mạnh, hay chỉ để giữ vững những cấu trúc thể chế nhất định, thứ có lợi cho lớp tinh anh từ xã hội bất lợi nói chung ? Những câu hỏi càng củng cố nhu cầu cho thái độ ngờ vực đối với những người cầm quyền hiện nay, nói cách khác, chúng ta cần thêm những người chống sự độc tài. Cần nhấn mạnh rằng một người chống độc tài không là kẻ thụ động chấp nhận thẩm quyền hay khước từ tất cả thẩm quyền. Nhiều thể chế và nhà cầm quyền làm việc vì mục đích tốt và nên được đón nhận, nhưng những người chống độc tài nhận ra sự đồng thuận không có nghĩa là sự thật, rằng quyền lực làm tha hoá, rằng con người nói dối và triệu tập các tổ chức, theo lời Chomsky:

“Họ không có lý lẽ bào chữa đạo đức, họ chỉ ở đó để bảo tồn những cấu trúc quyền lực nhất định và sự thống trị”

Nhận ra những sự thật không thể chối cãi này, người chống độc tài cần nhìn những nhà cầm quyền với đủ sự ngờ vực và thậm chí kháng lệnh, nếu họ biến chất và làm tổn hại đến sự thịnh vượng của xã hội, như Henry David Thoreau viết trong “Civil Disobedience”: “Nếu bản chất của bộ máy chính quyền đòi hỏi bạn phải trở thành người không công bằng với kẻ khác, thì bạn nên phá luật đi” Nhưng chúng ta có nên sợ một thế giới với nhiều kẻ chống độc tài không ? Trường học dạy chúng ta sự chấp hành và tôn thờ chính quyền một cách mù quáng và báo đài lại tuyên truyền…có thể dấy lên suy nghĩ những người chống độc tài làm ảnh hưởng đến sự ổn định của xã hội, nhưng sự thật vẫn là sự thật. Những người chống độc tài là các nhà bảo vệ thiết yếu cho một xã hội phát triển, như CP Snow viết :

“Khi bạn nghĩ về lịch sử dài và ảm đạm của nhân loại, bạn sẽ tìm ra thêm nhiều tội ác ghê tởm được thực hiện dưới danh nghĩa “chấp hành” hơn là “nổi loạn”

Tà quyền độc ác kết hợp với đám đông thụ động là công thức cho độc quyền chuyên chế. Đừng tẩy chay những người chống độc tài, mà hãy chào đón họ. Họ là những cá nhân giơ cao cảnh báo và đánh thức quần chúng đang chập chờn trước sự tồn tại của chính quyền tham nhũng. Một xã hội không có đủ lượng người chống độc tài vì họ bị xa lánh và rọ mõm, là một xã hội chọn sự thoải mái viễn vông thay vì sự thật, do đó, tự xây con đường đến sự diệt vong. Voltaire, vị triết gia thế kỷ 18 đã cảnh báo:

“Miễn là mọi người không quan tâm thực hiện quyền tự do thì kẻ muốn áp bức, tà quyền sẽ làm việc đó; vì những tên bạo chúa thì năng động và hăng hái, và sẽ cống hiến bản thân trên danh nghĩa của bất cứ thần thánh, tôn giáo nào hoặc sẽ còng tay những người đang say ngủ”

Nguồn Academyofideas

MENU TẤT CẢ BÀI VIẾT CỦA TRANG NGƯỜI BẠN VÔ HÌNH:

https://bit.ly/mucluclink ( nên share/save lại)

Related Articles

Subscribe
Notify of
guest
0 Comments
Inline Feedbacks
View all comments
Back to top button
Close